‘Hypobaropathie, Acute Hoogteziekte of Acute Mountain Sickness (AMS) kan optreden bij verblijf op grote hoogte of bij een te snelle stijging. De oorzaak is de dalende luchtdruk bij toenemende hoogte. Het zuurstofpercentage bedraagt 21% van de totale luchtdruk, zowel op zeeniveau als op grote hoogte. Aangezien op hogere altitude de luchtdruk lager is, is er minder zuurstof beschikbaar. De zuurstofsaturatie in het bloed daalt, daar de opname van zuurstof bemoeilijkt wordt door het zuurstoftekort in de lucht. Het lichaam heeft tijd nodig om te acclimatiseren, zich aan te passen. Meestal treden de verschijnselen pas op boven de 2500 m, maar dit verschilt wel van de gevoeligheid van persoon tot persoon, waardoor er ook klachten kunnen optreden op lagere hoogte.
Deze beknopte info is uiteraard kort door de bocht genomen, maar dit kwam uit eerste fragmentjes die we hierover lazen, nadat ik tijdens de wandelingen op hoogte stevige hoofdpijn als compagnie kreeg.
INHOUD
Hoogteziekte: Wie ik? Hier? Niet echt, maar toch wat lichte symptomen…
Ik was me op voorhand überhaupt niet bewust dat ik een reden moest hebben om iets over hoogteziekte op te zoeken. Ik verbond die symptomatologie met de echte hoge summits, zoals de Mount Everest, de K2 of de Kangchenjunga…waar je dan een hele tijd dient te verblijven op de verscheidene Base-camps om te acclimatiseren. De bergen waarop wij onze ogen van mooie vergezichten zouden voorzien, zijn dan molshoopjes vergeleken tegenover die mastodonten. Nou ja, hieruit blijkt dan wel mijn onervarenheid wat wandelen in de bergen betreft. In mijn jonge jaren ben ik wel met de CM richting Zwitserland vertrokken, wellicht reageerde mijn jeugdige lichaam daar toen helemaal anders op. Ook mijn vakanties in Oostenrijk roepen helemaal geen herinneringen op van enigszins ongemak, buiten de ‘te kleine’ wandelschoenen die voor de nodige blaren zorgden, but that was it!!
Ik was dus zeer verbaasd dat ik te maken kreeg met symptomen die je hieraan kunt koppelen. Zij het dan ‘de milde’ verschijnselen en uiteindelijk nog ver van ‘acute hoogteziekte verwijderd. Daar de hevige hoofdpijn niet wegging, vond ik het reden genoeg om dit eens onder de loep te nemen.
Ik schrijf dit blogje dus eigenlijk voor mezelf. Hoe meer ik in de materie duik, hoe boeiender het wordt. Van reisbrochures naar medisch gebonden items, de belangrijkste les die ik hieruit trek, is toch wel puntje 13 onderaan dit blogje, moesten we ooit naar hoger gelegen oorden trekken.
Hoogteziekte: enkele milde symptomen die ik kon linken
Een symptoom dat meestal als eerste optreedt, is duizeligheid, veroorzaakt door de lagere luchtdruk en lager zuurstofgehalte. Ik ondervond hier weinig van. Ik had wel gemerkt dat ik geen snelle bewegingen moest maken, want dan werd het heel licht in mijn hoofd. De bewegingen wat aanpassen en het ongemak was zo opgelost.
De eerste uren van de wandeling had ik totaal nergens last van. Later vond ik tijdens het opzoeken rond AMS inderdaad terug dat je pas na 4 – 12 u op hoogte last kunt krijgen.
Onze wandelingen met de vele oooh’s en aaah’s, foto/films -en lunchbreaks variërden tussen de 5 à 7 u.
Dat het stijgen meer moeite kostte dan gewoonlijk, is niet meer dan normaal door die ijlere lucht. Maar het feit dat ik hieraan niet wilde toegeven, is wel een beetje verantwoordelijk voor de ‘milde, maar belemmerende’ gevolgen die ik later zou ervaren. Eerst was de hoofdpijn sluimerend aanwezig, maar na een paar uur stappen, barstte die hoofdpijn ineens uit. Elke stap, elke beweging bonste na in mijn hoofd. Niet echt handig in die ruige omgeving waar je je hele lichaam kunt gebruiken om veilig te klimmen en te dalen.
Dat ik weer eens in de val had getrapt om weinig te drinken, was het eerste dat in me opkwam als mogelijke oorzaak. Hoofdpijn door de zon kon ook, want we waren door het wolkendek geklommen en de zon scheen hierboven in volle glorie! Anderzijds had ik te lang met dat zeurende gevoel rondgelopen, vooraleer ik naar een Nurofen fastcap greep. Uit ervaring weet ik dat dit deze Migraine-achtige aanval niet ten goede komt. Argumenten genoeg alvorens ik het voorzichtig aan de hoogteziekte-symptomen linkte. Bovendien zaten we al even boven de 2500 m hoogte. Ik hield mijn waterfles nu dicht bij mij, maar dat zijn uiteraard vijgen na Pasen!! Trouwens, iets richting mijn maagdarmstelstel sturen, bleek niet zo’n succes.
De ingenomen pijnstiller kreeg de hoofdpijn niet onder controle, zelfs niet bij een tweede inname. Het was dus uitzweten voor de rest van de avond…en nacht! Want van slapen is niet veel terechtgekomen.
Een ander gegeven is perifeer oedeem. Kijk, na een stevige hardloop-training heb ik altijd last van spieroedeem. Voor mij is dit helemaal normaal,…maar na een wandeling?? Nog niet voorgehad…nu dus wel! Leuk als je de volgende dag je kleren rond je voelt spannen en je eigenlijk wat strakker hoopt te zijn door de geleverde inspanningen. Ongetwijfeld gaat het hier over spieroedeem na deze – toch wel behoorlijk stevige – wandeling, maar toch… Het perifeer oedeem dat gelinkt is aan de hoogteziekte, is van een geheel andere aard en komt voor op hogere levels. Hier zie je een zwelling van gezicht, armen en benen. Verdwijnt vanzelf als men terug naar een lager gedeelte afdaalt.
HAPE en HACE
Erger zou zijn wanneer er hersenoedeem ontstaat (HACE: High Altitude Cerebral Edema) of longoedeem (HAPE: High Altitude Pulmonary Edema). Vanuit mijn achtergrond als docent Verpleegkunde wil ik hier toch even kort bij blijven stilstaan.
HACE kan zich ontwikkelen na 2 tot 4 dagen op hoogte, maar komt meestal niet voor onder de 4000m. Bij HACE ontstaan door overdruk in de hersenen neurologische symptomen: ongecoördineerde bewegingen (ataxie) vergelijkbaar met een dronkemansgang, grote vermoeidheid, nausea met toenemend braken, ev. hallucinaties, bewustzijnstoornissen en zelfs coma met dood tot gevolg bij niet behandeling. De hoofdpijn bij HACE is veel heviger dan bij de milde symptomen van AMS. Dus toen we dag 4 met de téléphérique tot op 3586 m hoogte naar het bergstation van de El Teide gebracht werden, was ik er niet gerust in. Een beetje overdreven dramatishe angstconclusies, maar als verpleegkundige en stagebegeleiding op een Neuro-afdeling denk ik soms een beetje te ver na over wat kan gebeuren. Mijn kids zouden zeggen: ‘Mam, doe een beetje normaal!!’. Mijn enige geruststelling was dat we die dag meer dan 1500 m zouden afdalen naar de Parador, met de kratertop van Pico Viejo op 3135 m hoogte als tussenstop.
HAPE ofwel longoedeem, in de volksmond ook wel ‘water op de longen’ genoemd. Ook hier ontstaat dit door de lagere luchtdruk op hoogte. HAPE uit zich meestal na een verblijf van 48 uur op een hoogte boven de 2500 m, maar ook weer…meestal niet onder de 4000 m.
Het longoedeem belemmert de gasuitwisseling in de longblaasjes, nl. de opname van O2 en de afgifte van CO2. Het begint met een droge hoest, kortademigheid bij inspanning door een gedaalde 02-opname en als resultaat hiervan minder uithoudingsvermogen. Later evolueert dit naar een rochelende hoest met eventueel rozig sputum, algemene zwakte, kortademigheid in rust en cyanose (blauwe verkleuring van huid, slijmvliezen en extremiteiten). Het verergert als men gaat liggen (’s nachts bv.), daar het vocht zich dan over de hele longen verspreid. Dit in tegenstelling tot het rechtop zitten, waar het vocht dan naar de onderkant van de longen zakt en er meer ruimte is voor de gasuitwisseling. Daalt het zuurstofgehalte in het bloed zodanig, dan kan het slachtoffer in coma raken en overlijden. Dit heeft te maken met het niet tijdig herkennen van de symptomen of de onmogelijkheid naar lager gelegen gebieden af te dalen. HAPE is te behandelen door toediening van zuurstof in combinatie met snel afdalen onder de 2500 m en de nodige medicatie. In extremis kan het evacueren in een hypobare -of lagedrukkamer een oplossing bieden. De beste remedie tegen HACE en HAPE is zo snel mogelijk afdalen of laten evacueren als men hiertoe zelf niet meer in staat is. Preventie staat uiteraard nog hoger in rang om AMS, HAPE en HACE te voorkomen.
In de nabije toekomst hebben we niet onmiddellijk de intentie naar hoger gelegen gebieden te trekken met eventuele overnachtingen. Een aantal tips zijn ook handig tijdens onze dagtochten in hoger gelegen bergen. Alhoewel ik moet toegeven, nu ik hierover informatie aan’t verzamelen ben, ik wel een aantal uitdagingen tegenkom die mogelijks binnen mijn bereik liggen.
Voorlopig nog een absolute ’No-Go’ van Bart, maar wie weet…ooit…dromen mag, toch!?
Enkele tips:
1. Acclimatiseren: als je aankomt in gebieden die hoog gelegen zijn, kun je best enkele dagen op intermediaire hoogte (1500 – 2500 m) verblijven. Tijd nemen om je lichaam te laten wennen aan de hoogte. Overdag kun je wel klimmen, maar ’s avonds best terugkeren naar een lager gedeelte. Dit kan helpen om te acclimatiseren.
Ook al ging het bij mij over heel milde symptomen op nog relatief bescheiden hoogte, ik neem het mee als ervaring voor eventuele latere tochten in hoger gelegen gebieden.
2. Doe het rustig aan, zeker de eerste dagen. Lever geen onnodige zware inspanningen, zelfs als je een heel goede conditie hebt. Vaak ziet men dat mensen met een goede conditie een beetje overmoedig zijn en snel stijgen. Dit kan AMS in de hand werken. Een goed advies naar mezelf toe, want ik herken me hier wel in. Zeker gezien de beperkte tijd die we kunnen besteden aan een wandelvakantie.
3. Zorg voor een flexibel reisschema, zodat er mogelijkheid is om rustdagen in te lassen, zeker als je boven de 3000 m stijgt. Best kun je één of twee rustdagen plannen na elke gestegen 1000 m.
4. Klim zeker niet verder als je klachten hebt die niet verdwijnen met een eenvoudige pijnstiller. Wacht tot je weer klachtenvrij bent. Worden de klachten erger, dan is er maar 1 stelregel: ‘Afdalen!!’ Bovendien wordt er aangeraden bij slapen boven de 2500 m terug te dalen en niet meer dan 300 m boven de vorige slaaphoogte te overnachten.
5. Hydratatie: veel water drinken is een must. Hoog in de bergen is de lucht droger en dehydrateer je veel sneller. De meeste zogenaamde hoogteklachten worden feitelijk gewoon veroorzaakt door vochtverlies. Je zweet vaak meer door de inspanning en de felle zon. Ook als je niet veel zweet, moet je extra drinken, want door de toegenomen ademhaling verlies je veel vocht. Deze hyperventilatie is een compensatiemechanisme van het lichaam door de verlaagde atmosferische druk.
Niet alleen is uitdroging een risico, het kan de symptomen ook maskeren of verergeren. Ter preventie wordt aangeraden om dagelijks 1 tot 1,5 liter water te drinken op grote hoogte.
Ik dronk te weinig tijdens de wandelingen. Nu ja, tot ik plots die felle hoofdpijn kreeg en pijnstillers moest innemen. Toen ging het belletje rinkelen en bleef het flesje water in mijn buurt. Nadien zag ik op garminconnect dat ik nog lang niet het geschatte vochtverlies had ingehaald met mijn 2 koppen thee, 2 l water en 500 ml vruchtesapje.
6. Op hoogte boven de 3000 m wordt tevens aanbevolen om ook de inname van koolhydraten te verhogen. Men geeft aan om dagelijks 3 à 4 liter te drinken aangevuld met 200-300 gram koolhydraten.
7. Doch dient men op te letten met het drinken van grote hoeveelheden water, aangezien dit de natriumspiegel in het lichaam kan verdunnen. Dit kan dan weer leiden tot andere, onaangename gevolgen, zoals verwardheid, hallucinaties en zelfs epileptische aanvallen. Een inname van zouten en mineralen is dan ten sterkste aangeraden. Je kunt dit op verschillende manieren toevoegen aan je water, bv. ORS (= zouten/mineralen) of keukenzout (+/- 2 gr/l) + ev. wat citroensap/roosvicee om de smaak te maskeren,… Mijn favorietje: Chia Fresca, maar ik zou hier dan zout aan moeten toevoegen.
8. Een goede manier om te controleren of je hydratatie op peil is, is het controleren van je urine. Deze moet lichtgekleurd blijven.
9. Voor mensen met een hoger risico op hoogteziekte kan preventief Diamox voorgeschreven worden. Dit bevordert de acclimatisatie, waardoor de klachten verminderen. Niet nodig voor de dagtochten die wij in het verschiet hadden uiteraard.
10. Vermijd alcoholische dranken en slaapmedicatie. Deze kunnen een verstoring van inschattingsvermogen en onderdrukking van de symptomen geven. Alcohol heeft tevens een uitdrogend effect.
11. En dan een tip voor de vrouwen onder ons. Door de menstruatiecyclus hebben vrouwen vaker last van anemie (bloedarmoede). Dit kan leiden tot duizeligheid, moeheid, lusteloosheid, kortademigheid, hartkloppingen, hoofdpijn,…Best laat je je voor je tocht/reis even checken als je hierover twijfelt. Inname van ijzertabletten kan een oplossing bieden.
12. Als lenzendraagster vond ik het ook interessant om tussen de tips te lezen dat je best je bril meeneemt. De droge lucht en stofdeeltjes kunnen het dragen van lenzen bemoeilijken. Zeker op grote hoogte. Van droge lucht had geen last, daarvoor zaten we niet hoog genoeg. Op een gegeven moment moest ik wel mijn zonnebril opzetten, omwille van stofdeeltjes die achter mijn lens terechtkwamen…een irritant, schurend gevoel!
13. En dan de belangrijkste: Alles bij elkaar genoeg redenen om bij tochten op grote hoogte te zorgen voor een degelijke medische voorbereiding door experts/artsen. Bij tochten door afgelegen gebieden is een goed uitgedokterde reisapotheek van vitaal belang. (bron: Instituut voor Tropische Geneeskunde, 2000 A’pen, website: http://www.itg.be)
